Hisse Senedi Araştırması Nasıl Yapılır?

Bir hisse senedi almak, aslında bir şirketin ortağı olmak demek. Ortak olacağınız işletmeyi tanımadan para vermek ise şansa oynamaktır. Hisse analizi başlangıç aşamasında karmaşık formüllere gerek yok. Gereken şey, sistemli bir soru listesi ve sabır. Aşağıdaki adımlar, bir şirketi ilk kez inceleyen birinin izleyebileceği pratik bir sırayı takip ediyor.

1. Şirketi Anlamadan Rakama Bakma

Rakamlar hikâyeyi anlatır ama hikâyeyi bilmeden rakam okumak zordur. İlk iş, şirketin ne yaptığını kendi cümlelerinizle anlatabilmek.

• Ne satıyor? Ürün mü, hizmet mi, ikisi birden mi?
• Kime satıyor? Son tüketiciye mi, başka şirketlere mi, devlete mi?
• Geliri nereden geliyor? Tek bir ürüne mi bağlı, dağılmış mı?
• Yurt içi mi, ihracat mı? İhracat ağırlıklıysa kur hareketleri önem kazanır.
• Rakipleri kim? Sektörde 3 oyuncu mu var, 300 mü?

Bu bilgilerin kaynağı şirketin kendi faaliyet raporu ve yatırımcı sunumlarıdır. Halka açık şirketler bu belgeleri düzenli yayımlar. Ayrıca bildirimlerin toplandığı kamuyu aydınlatma platformu, şirketin resmi açıklamalarına ulaşmanın en doğru yoludur. Forum yorumları ve sosyal medya paylaşımları kaynak değildir.

Basit bir test: Şirketin işini bir arkadaşınıza iki dakikada anlatamıyorsanız, o şirketi analiz etmeye hazır değilsiniz.

2. Üç Temel Finansal Tablo

Her şirket üç tablo yayımlar. Hepsini baştan sona okumanız gerekmiyor; her tablodan birkaç satıra bakmak yeterli.

Gelir Tablosu

Şirket ne kadar sattı, ne kadar kâr etti sorusunun cevabı burada.

• Satış gelirleri: Son 3-5 yılda artıyor mu, duruyor mu?
• Brüt kâr marjı: Satışın ne kadarı maliyet sonrası elde kalıyor?
• Faaliyet kârı: Ana işten para kazanıyor mu? Bu kalem önemlidir, çünkü kâr bazen tek seferlik arsa satışından gelir.
• Net kâr: Tüm masraf, faiz ve vergiden sonra kalan.

Bilanço

Şirketin neye sahip olduğu ve kime borçlu olduğu.

• Nakit ve nakit benzerleri: Kasada ne var?
• Finansal borçlar: Kısa vadeli mi, uzun vadeli mi?
• Net borç: Toplam finansal borç eksi nakit. Negatifse şirket borçtan fazla nakit tutuyor demektir.
• Özkaynaklar: Varlıklardan borçlar çıkınca ortaklara kalan kısım.

Nakit Akış Tablosu

En çok atlanan, en açıklayıcı tablo. Kâr bir muhasebe sonucudur; nakit gerçektir.

• Faaliyetlerden nakit akışı sürekli pozitif mi?
• Kâr yazan ama faaliyetten nakit üretmeyen şirketler için ek soru sormak gerekir.
• Yatırım harcamaları büyüme için mi, sadece mevcut tesisi ayakta tutmak için mi?

3. Birkaç Oran ve Anlamı

Oranlar tek başına bir şey söylemez. Aynı sektördeki benzer şirketlerle ve şirketin kendi geçmişiyle karşılaştırıldığında anlam kazanır.

Enflasyonun yüksek olduğu dönemlerde satış artışını cari fiyatlarla değerlendirmek yanıltıcı olur. Büyüme, fiyat artışından mı hacim artışından mı geliyor sorusunu sormak gerekir. Faaliyet raporlarında satılan ürün adedi genelde verilir.

4. Rakamların Dışındaki Kontroller

• Ortaklık yapısı: Ana hissedar kim, halka açıklık oranı ne?
• Temettü geçmişi: Düzenli mi, kesintili mi? Kâr dağıtım politikası açıklanmış mı?
• Bağımsız denetim raporu: Görüşte bir sınırlama veya vurgu var mı?
• Sermaye artırımları: Sık sık bedelli sermaye artırımı yapan şirket, ortağından para istiyor demektir.
• İşlem hacmi: Çok az işlem gören hisselerde satmak istediğinizde alıcı bulmak zorlaşır.
• Şirkete özel riskler: Dava, ceza, tek müşteriye bağımlılık, hammadde ithalatı.

Bir şirket incelemesini bitirdiğinizde elinizde tek sayfalık bir not olsun. İçinde şu üç şey bulunsun: bu şirketi neden almak istiyorum, hangi durumda yanlışlanmış olurum, ne kadar pozisyon açacağım. Bu not, fiyat düştüğünde paniklememenin en pratik yolu. Analiz, tek bir şirkete tüm birikimi yatırmanın gerekçesi değildir; risk ve getiri dengesini kurmak, portföyü dağıtmak yine gerekli. Ayrıca yatırıma başlamak için gereken hesap altyapısını, acil durum fonunu ve aylık bütçenizi oturtmadan hisse araştırmasına girmek sırayı bozar. Tek şirket